فهرست مطالب
مقدمه
دسته‌بندی مالیات‌ها
اشخاص مشمول مالیات
عوامل مشمول مالیات حقوق
درآمد مشمول مالیات
معافیت‌های مالیات بر درآمد حقوق 
جدول محاسبه مالیات حقوق سال ۱۴۰۵
عواقب عدم پرداخت مالیات بر حقوق و دستمزد

مقدمه
پرداخت مالیات بارزترین هدف در تئوری های مالیاتی است که منجر به توزیع عادلانه درآمد می گردد. در نظام مالیاتی کشور، مالیات حقوق جزئی از بخش های مالیات بردرآمد می باشد. همچنین در ردیف مالیات های مستقیم قرار داشته و با نسبت خاصی از درآمد شخصی تعیین می شود.
مالیات حقوق به‌عنوان یک مالیات تکلیفی و مستقیم در نظر گرفته می‌شود. تکلیفی به این معنا است که کارفرما وظیفه محاسبه این مالیات و پرداخت آن را دارد و کارکنان وظیفه‌ای در قبال آن ندارند و مستقیم به این معنا است که این مالیات مستقیماً از درآمد اشخاص حقیقی یا حقوقی به دست می‌آید. بنابراین مالیات حقوق جزو مالیات‌های مستقیم محسوب می‌شود. تمام کارفرمایان موظف هستند مالیات را طبق بخشنامه، از حقوق ماهانه کارکنانی که برای آن‌ها کار می‌کنند کسر کنند و سپس مالیات کسرشده را به حساب مشخص‌ و ثابتی در وزارت امور اقتصادی و دارایی واریز نماید. این نکته حایز اهمیت است که بخشی از حقوق و دستمزدهای پایین تا سقف خاصی معاف از مالیات هستند و به برخی از اقلام پرداختی به کارکنان نیز مالیات تعلق نمی‌گیرد.
حقوق و دستمزد سال ۱۴۰۵ مطابق با رویه قانونی براساس لایحه بودجه‌ای که از سوی دولت به مجلس ارایه شده، تعیین گردیده است.
دسته‌بندی مالیات
طبق ماده ۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم (ق.م.م) و تبصره این ماده، مالیات بر حقوق جز مالیات‌های تکلیفی محسوب می‌شود. مالیات تکلیفی بدین معناست که شناسایی مبلغ و پرداخت مالیات حقوق پرسنل به عهده پرداخت کننده حقوق (کارفرما) است و پرسنل در قبال این امور وظیفه‌ای ندارند. همچنین در یک دسته‌بندی کلی مالیات به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شود:
• مالیات مستقیم: مالیات‌های که مستقیماً از دارایی و درآمد اشخاص (حقیقی یا حقوقی) حاصل می‌شود، نظیر مالیات بر درآمد حقوق و مالیات بر دارایی
• مالیات غیرمستقیم: مالیاتی که به قیمت کالا و خدمات تعلق می‌گیرد و به مصرف کننده منتقل می‌شود. نظیر مالیات بر ارزش افزوه و مالیات واردات.
اشخاص مشمول مالیات
طبق ماده ۸۲ قانون مالیات‌های مستقیم درآمدی که شخص حقیقی در خدمت شخص دیگر (اعم از حقیقی یا حقوقی) در قبال تسلیم نیروی کار خود بابت اشتغال در ایران برحسب مدت یا کار انجام یافته به طور نقد یا غیرنقد تحصیل نماید، مشمول مالیات بر درآمد حقوق است.
عوامل مشمول مالیات حقوق
کلیه افرادی که که به هر طریقی به فعالیت اشتغال دارند و از افراد حقیقی و یا حقوقی، مزد دریافت می کنند و بیمه تامین اجتماعی برای آنها لحاظ می‌شود باید بخشی از حقوق دریافتی خود را به عنوان مالیات بر حقوق به وزرات اقتصاد و دارایی پرداخت نمایند. میزان مالیات حقوق در هر سال متفاوت بوده و طبق بخشنامه‌هایی به کلیه کارفرماها و بنگاه‌های اقتصادی ارسال می‌شود و کارفرما موظف است مالیات تعلق گرفته به حقوق و مزایای کارکنان خود را کسر کرده و به حساب مشخص شده وزرات امور اقتصادی و دارایی واریز نماید. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، پیشنهاد می‌شود مواد قانونی مالیات بر درآمد حقوق، «از مواد ۸۲ تا ۹۲ قانون مالیات‌های مستقیم» مطالعه شود.
درآمد مشمول مالیات
طبق ماده ۸۳ قانون مالیات‌های مستقیم، درآمد مشمول مالیات عبارت است ازحقوق (مقرری، مزد و یا حقوق اصلی) و مزایای مربوط به شغل اعم از مستمر و یا غیرمستمر قبل از وضع کسور و پس از کسر معافیت‌های مقرر در این قانون که این درآمد به دو بخش نقدی و غیرنقدی تقسیم می‌شود.
معافیت‌های مالیات بر درآمد حقوق
طبق ماده ۹۱ قانون مالیات‌های مستقیم، درآمدهای حقوق به شرح زیر از پرداخت مالیات معاف می‌باشند:
۱. رؤسا و اعضای مأموریت‌های سیاسی خارجی در ایران و رؤسا و اعضای هیأت‌های نمایندگی فوق‌العاده دول خارجی نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دولت متبوع خود به شرط معامله متقابل و همچنین رؤسا و اعضای هیأت‌های نمایندگی سازمان ملل متحد و مؤسسات تخصصی آن در ایران نسبت به درآمد حقوق دریافتی از سازمان و مؤسسات مزبور در صورتی که تابع دولت جمهوری اسلامی ایران نباشند.
۲. رؤسا و اعضای مأموریتهای کنسولی خارجی در ایران و همچنین کارمندان مؤسسات فرهنگی دول خارجی نسبت درآمد حقوق دریافتی از دول متبوع خود به شرط معامله متقابل.
۳. کارشناسان خارجی که با موافقت دولت جمهوری اسلامی ایران از محل کمک‌های بلاعوض فنی و اقتصادی و علمی و فرهنگی دول خارجی و یا مؤسسات بین‌المللی به ایران اعزام می‌شوند نسبت به حقوق دریافتی آنان از دول متبوع یا مؤسسات بین‌المللی مذکور.
۴. کارمندان محلی سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌ها و نمایندگی‌های دولت جمهوری اسلامی ایران در خارج، نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دولت جمهوری اسلامی ایران در صورتی که دارای تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران نباشند به شرط معامله متقابل.
۵. حقوق بازنشستگی و وظیفه و مستمری و پایان خدمت و خسارت اخراج و بازخرید خدمت و وظیفه یا مستمری پرداختی به وراث و حق سنوات و حقوق ایام مرخصی استفاده نشده.
نکته: به موجب بند (۱۹) ماده واحده قانون اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم، مصوب ۱۳۹۴/۰۴/۳۱،عبارت «که در موقع بازنشستگی یا از کارافتادگی به حقوق بگیر پرداخت میشود» از بند (۵) ماده (۹۱) قانون حذف شد.
۶. هزینه سفر و فوق‌العاده مسافرت مربوط به شغل.
۷. مسکن واگذاری در محل کارگاه یا کارخانه جهت استفاده کارگران و خانه‌های ارزان قیمت سازمانی در خارج از محل کارگاه یا کارخانه که مورد استفاده کارگران قرار می‌گیرد.
۸. وجوه حاصل از بیمه بابت جبران خسارت بدنی و معالجه و امثال آن.
۹. عیدی سالانه یا پاداش آخر سال جمعاً معادل یک دوازدهم میزان معافیت مالیاتی موضوع ماده (۸۴) این قانون.
۱۰. خانه های سازمانی که با اجازه قانونی یا به موجب آیین‌نامه‌های خاص در اختیار مأموران کشوری گذارده می‌شود.
۱۱. وجوهی که کارفرما بابت هزینه معالجه کارکنان خود یا افراد تحت تکفل آنها مستقیماً یا به وسیله حقوق‌بگیر به پزشک یا بیمارستان به استناد اسناد و مدارک مثبته پرداخت کند.
۱۲. مزایای غیرنقدی پرداختی به کارکنان حداکثر معادل دو دوازدهم معافیت موضوع ماده (۸۴) این قانون.
۱۳. درآمد حقوق پرسنل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اعم از نظامی و انتظامی، مشمولان قانون استخدامی وزارت اطلاعات و جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و آزادگان.
جدول محاسبه مالیات حقوق سال ۱۴۰۵
در محاسبه مالیات حقوق در سال ۱۴۰۵، مبنای محاسبه، «درآمد مشمول مالیات پس از اعمال معافیت مالیاتی ۴۰ میلیون تومانی» است و مالیات برای حقوق مازاد بر این سقف اعمال می‌شود.

عواقب عدم پرداخت مالیات بر حقوق و دستمزد

عدم پرداخت یا کسر و واریز نکردن مالیات بر حقوق برای کارفرما و حقوق‌بگیر پیامدهایی را به همراه دارد که در زیر ذکر شده است:

• جریمه‌های مالی: اگر کارفرما لیست مالیات حقوق کارکنان را در موعد مقرر ارسال نکند، جریمه‌ای معادل ۲ درصد کل حقوق پرداختی آن دوره برای آن سازمان محاسبه می‌شود. در صورتی که مالیات کسرشده از حقوق کارکنان در مهلت قانونی به سازمان امور مالیاتی واریز نشود، علاوه بر اصل مالیات، جریمه تأخیر به‌صورت ماهانه محاسبه و مطالبه خواهد شد. در صورتی که اظهارنامه ارسال نشود یا درآمد کتمان شود، جریمه‌ای معادل ۳۰ درصد مالیات متعلق برای اشخاص حقوقی و ۱۰ درصد برای سایر افراد در نظر گرفته می‌شود که این جریمه قابل بخشش نیست.
• مسئولیت کارفرما: کارفرمایی که مکلف به کسر و واریز مالیات است، ولی این وظیفه را انجام نمی‌دهد، علاوه‌بر کارمند، کارفرما نیز مسئولیت تضامنی در پرداخت اصل مالیات و جرائم خواهد داشت. در این صورت سازمان امور مالیاتی می‌تواند برای وصول مالیات و جرائم، به حساب‌ها و اموال کارفرما مراجعه و آن‌ها را توقیف کند.
• پیامدهای کیفری: هرگاه عدم پرداخت مالیات به صورت عمدی و با قصد فرار مالیاتی باشد (مانند تنظیم اسناد خلاف واقع، کتمان سیستماتیک حقوق و مزایا)، قانون برای اشخاص حقیقی حبس از ۶ ماه تا ۲ سال و جریمه نقدی معادل مالیات پرداخت‌نشده تعیین کرده است. محکومان فرار مالیاتی ممکن است با محرومیت از برخی حقوق اجتماعی، محدودیت در فعالیت اقتصادی و لطمه به اعتبار شغلی مواجه شوند.
• از دست دادن امتیازها: کتمان درآمد، عدم ارسال اظهارنامه یا فهرست حقوق در مهلت قانونی باعث محرومیت از معافیت‌ها و بخشودگی‌های مالیاتی می‌شود. حتی در صورت پرداخت‌های بعدی، جریمه‌های غیرقابل بخشودگی مانند جریمه ۳۰ درصدی کتمان درآمد باقی می‌ماند که باید همراه اصل مالیات تسویه شود.

رصدخانه منابع انسانی افق