مطابق با ماده ششم قانون تامین اجتماعی «حق بیمه عبارت از وجوهی است که به حکم این قانون و برای استفاده از مزایای موضوع آن به سازمان پرداخت می‌گردد»، بنابراین عوامل مشمول بیمه به آن دسته از عناصر حقوق و دستمزد اطلاق می‌گردد که کارفرما مطابق با الزام قانونی می‌بایست نسبت به کسر بخشی از حقوق و مزایای کارکنان و پرداخت آن به سازمان تامین اجتماعی اقدام نماید.

مزایای غیر مشمول بیمه، آن دسته از مزایایی پرداختی به کارگر را است که مشمول کسر حق بیمه نیست.

عوامل مشمول مالیات به معنای الزام قانونی کارفرما برای کسر مالیات از حقوق و دستمزد کارکنان و پرداخت آن به سازمان امور مالیاتی است.

عوامل حقوق و مزایای مشمول بیمه

بر اساس ماده ۴ قانون تامین اجتماعی «کارفرما شخص حقیقی یا حقوقی است که بیمه شده به دستور یا به حساب او کار می‌کند. کلیه کسانی که به عنوان مدیر یا مسئول عهده‌دار اداره‌کارگاه هستند نماینده کارفرما محسوب می‌شوند و کارفرما مسئول انجام کلیه تعهداتی است که نمایندگان مزبور در قبال بیمه شده به عهده می‌گیرند»، کارکنانی که به هر عنوان در مقابل دریافت مزد کار می‌کنند، مشمول قانون بیمه تامین اجتماعی می‌باشند.

مطابق با ماده ۶ قانون تامین اجتماعی «حق بیمه عبارت از وجوهی است که به حکم این قانون و برای استفاده از مزایای موضوع آن به سازمان پرداخت می‌گردد». طبق ماده ۳۰ قانون تامین اجتماعی«کارفرمایان موظفند از کلیه وجوه و مزایای مذکور در بند ۵ ماده ۲ این قانون « مزد یا حقوق یا کارمزد در این قانون شامل هر گونه وجوه و مزایای نقدی یا غیرنقدی مستمر است که در مقابل کار به بیمه شده داده می‌شود» حق بیمه مقرر را کسر و به اضافه سهم خود به سازمان پرداخت‌نمایند.» کارفرما مکلف است حق بیمه سهم کارگر را از حقوق وی کسر و به اضافه حق بیمه سهم کارفرما به تامین اجتماعی پرداخت کند. بنابراین با توجه به مواد قانونی یاد شده، مزایای نقدی یا غیرنقدی مستمر که افراد در ازای کار کردن بدست می آورند، مشمول کسر حق بیمه هستند.

با توجه به تعریف مزد یا حقوق مشمول بیمه، مستمر بودن مزایا در این رابطه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در اینجا به بررسی مهمترین مزایای ماهانه مشمول مستمر در لیست بیمه می پردازیم که می بایست در هنگام ارسال لیست بیمه در نظر داشته باشید

مزد یا حقوق: مطابق با بند ۵ماده ۲ قانون تامین اجتماعی هرگونه پرداختی مستمر در ازای کار، جزء مزد یا حقوق مشمول بیمه تامین اجتماعی در نظر گرفته می شود. بنابراین مزد یا حقوق ثابت مشمول بیمه می‌باشد.
پایه سنوات: پایه سنوات (مزد پایه) ماهیت مزدی دارد و جزء مزد و حقوق ثابت کارگران به حساب می آید و مطابق با ماده ۲ مشمول بیمه است.
حق اولاد: با توجه به بند د از فصل سوم بخشنامه ۴۱۹۵ تامین اجتماعیکمک هزینه عائله‌مندی (حق اولاد) مشمول بیمه نیست. با استناد به این بخشنامه، از مبلغ حق اولاد بیمه کسر نمی‌شود.
حق تاهل: از سال ۱۴۰۴، حق تاهل به حقوق کارگران اضافه شده است.این آیتم به صورت مجزا از حق اولاد در نظر گرفته شده است، بنابراین می‌توان این‌گونه استنباط کرد که حق تاهل با حق عائله‌مندی مطرح شده در آیین نامه اجرایی ماده ۳۹ قانون بیمه تامین اجتماعی متفاوت است. بنابراین حق تاهل، مانند حق مسکن و بن کارگری از جمله مزایای مشمول بیمه در حقوق اداره کار، به حساب می‌آید.

– عیدی: بر اساس بند د از فصل سوم بخشنامه ۴۱۹۵ تامین اجتماعی، عیدی مشمول بیمه نمی‌باشد.

– سنوات: با توجه به بند د از فصل سوم بخشنامه ۴۱۹۵ تامین اجتماعی، مزایای پایان خدمت یا حق سنوات مشمول بیمه نیست.

– حق ماموریت:بر اساس آیین‌نامه مذکور هزینه سفر و فوق العاده ماموریت مشمول بیمه نمی‌باشد.

– سایر موارد: همچنین طبق تبصره ۱ ماده ۲ آیین نامه اجرایی ماده ۳۹ قانون بیمه تامین اجتماعی مزایای ماهانه غیر مستمر، از قبیل فوق العاده‌های مربوط به اضافه کاری، شب کاری، جمعه کاری مشمول بیمه می‌باشند.

اقلام و مزایای غیر مشمول کسر بیمه تامین اجتماعی

مطابق با بند د از فصل سوم بخشنامه شماره ۴۱۹۵ تامین اجتماعی، اقلام و مزایایی که مشمول کسر حق‌ بیمه نیستند به شرح زیر است:

بازخرید ایام مرخصی؛
کمک هزینه عائله‌مندی/ اولاد؛
هزینه سفر و فوق العاده ماموریت؛
عیدی؛
مابه‌التفاوت کمک هزینه مسکن و خواربار در ایام بیماری؛
حق شیر؛
پاداش نهضت سواد آموزی؛
حق التضمین و کسر صندوق؛
خسارت اخراج و مزایای پایان‌کار؛
پاداش افزایش تولید با توجه به مصوبات اداره‌کار.

نکات مهم در پرداخت حق بیمه

مستمر بودنمزایا عاملی مهم در تعیین مشمول یا غیر مشمول بودن بیمه محسوب می‌گردد. مگر آنکه در قانون با وجود مستمر بودن از کسر حق بیمه معاف شده باشند. همچنین مزایای غیرنقدی مستمر مانند مسکن و خودرو نیز مشمول بیمه هستند.
حداکثر مبلغ پرداخت حق بیمه،
در مورد مشمول بیمه بودن مزایای غیر نقدی، اینکه جزء کدامیک از مزایای مستمر و غیر مستمرباشند اهمیت دارد. یعنی شرط مشمول بیمه بودن مزایای غیر نقدی مستمر بودن آن است. بنابراین می توان گفت کالاهایی که به صورت مقطعی و غیرمستمر و در مناسبت‌های تقویمی به کارگران تعلق می‌گیرد، مشمول کسر حق بیمه نمی‌باشند.
برای اینکه مزایای حقوق مشمول بیمه نباشند، غیرمستمر بودن پرداخت آن در حقوق ماهانه مهم است. برای مثال اگر هزینه لباس کار به صورت ماهانه و مستمرپرداخت شود، مشمول کسر بیمه است ولی اگر به صورت مقطعی شش ماهه یا سالانه پرداخت شود، مستمر نیست و مشمول کسر بیمه نمی‌شود.
پاداش افزایش تولید، کارانه و یا بهره‌وری که در کارگاه های تولیدی، خدماتی، بازرگانی و… مطابق با دستورالعمل ذیربط به تایید اداره کار رسیده باشد، مشمول پرداخت حق بیمه نمی‌باشد، در غیر این‌صورت مشمول حق بیمه است.

مالیات

حقوق و مزایای مشمول مالیات

مطابق بند ز تبصره ۱ قانون بودجه ۱۴۰۴، کلیه حقوق و مزایا اعم از حقوق و مزایا، مقرری یا مزد، حق شغل، حق شاغل (حق مسکن، بن کارگری، حق اولاد، حق تاهل و… )، فوق العاده‌ها (به جز فوق العاده ماموریت)اضافه کار، حق‌الزحمه، حق‌مشاوره، حق حضور در جلسات، پاداش، حق‌التدریس، حق‌التحقیق، حق پژوهش و کارانه اعم از مستمر یا غیرمستمر که به صورت نقدی و غیرنقدی‏، از یک یا چند سازمان، در بخش دولتی، عمومی غیر دولتی و یا خصوصی بدست می‌آید،‌ مشمول مالیات حقوق است. مشمولیت مالیات حقوق این موارد در قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز ادامه پیدا کرده است.

مزایای رفاهی و انگیزشی به تبع شاغل (حق مسکن، بن کارگری، حق اولاد، حق تاهل و…) تا قبل از سال ۱۴۰۳ به استناد ماده ۸۳ قانون مالیات‌های مستقیم مشمول مالیات نبود، ولی از ابتدای سال ۱۴۰۳ طبق بند ث تبصره ۱۵ قانون بودجه ۱۴۰۳، مشمول مالیات شد. همچنین طبق قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز، مزایای رفاهی و انگیزشی در سال ۱۴۰۴ مشمول ۱۰ درصد مالیات بعد از در نظر گرفتن معافیت مالیاتی است.

همچنین بر اساس تبصره ماده ۸۳ قانون مالیات های مستقیم، مزایای غیرنقدی مشمول مالیات حقوق به شرح زیر محاسبه می‌شود:

‌الف- مسکن با اثاثیه معادل ۲۵ درصد و بدون اثاثیه ۲۰ درصد حقوق و مزایای مستمر نقدی (‌به استثنای مزایای نقدی معاف)؛

ب- اتومبیل اختصاصی با راننده معادل ۱۰ درصد و بدون راننده معادل ۵ درصد حقوق و مزایای مستمر نقدی (‌به استثنای مزایای نقدی معاف)؛

ج- سایر مزایای پرداختنی غیر نقدی معادل قیمت تمام شده برای پرداخت‌کننده حقوق.

سقف معافیت مالیات حقوق ۱۴۰۵

بر اساس ماده ۸۴ قانون مالیات های مستقیم میزان معافیت مالیات بر درآمد سالانه مشمول مالیات حقوق، از یک یا چند سازمان، هرساله در قانون بودجه سنواتی مشخص می‌شود. بر اساس قانون بودجه سال ۱۴۰۵، مبلغ معافیت مالیات حقوق موضوع ماده ۸۴ برابر با ۴۰ میلیون تومان در ماه می‌باشد. یعنی حقوق هر فرد در ماه تا ۴۰ میلیون تومان مشمول مالیات نمی‌شود. حقوق و مزایای بیش از این مقدار به صورت پلکانی و بر اساس جدول مالیات حقوق ۱۴۰۵ مشمول مالیات می‌شود.

مزایای غیر مشمول مالیات حقوق

مطابق با ماده ۹۱ قانون مالیات های مستقیم، موارد غیر مشمول مالیات حقوق عبارتند از:

پاداش سنوات خدمت، خسارت اخراج، بازخرید ایام مرخصی استفاده نشده، مستمری زمان بازنشستگی و حقوق وظیفه و مستمری و بازخرید خدمت و وظیفه یا مستمری پرداختی به وراث؛
عیدی سالانه یا پاداش آخر سال جمعا معادل یک دوازدهم میزان معافیت مالیاتی موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات های مستقیم(۱۲ میلیون تومان برای سال ۱۴۰۳ و ۲۴ میلیون تومان برای سال ۱۴۰۴؛
هزینه سفر و فوق‌العاده مسافرت مربوط به شغل؛
مزایای غیرنقدی پرداختی به کارکنان حداکثر معادل دو دوازدهم معافیت موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات های مستقیم (دو دوازدهم معافیت سالانه که برای سال ۱۴۰۴ که مبلغ ۴۸ میلیون تومان برای سال ۱۴۰۴ می باشد).
هزینه‌های بیمه بابت جبران خسارت بدنی و معالجه و امثال آن؛
هزینه‌های درمان که کارفرما برای کارکنان خود یا افراد تحت تکفل آنها پرداخت کند (براساس رای شماره ۵۹۱ مورخ ۱۳۹۸/۴/۱۱ هیات عمومی دیوان عدالت اداری کل هزینه های درمان معاف از مالیات می باشد).
مسکن واگذاری در محل کارگاه یا کارخانه جهت استفاده کارگران و خانه‌های ارزان قیمت سازمانی در خارج از محل کارگاه یا کارخانه که مورد ‌استفاده کارکنان قرار می‌گیرد.
درآمد حقوق پرسنل نیروهای مسلح، مشمولان قانون استخدامی وزارت اطلاعات، جانبازان و آزادگان.
مساعده: از آنجایی که مساعده جزء حسابهای دریافتنی غیر تجاری است مشمول مالیات نمی باشد.

نکته قابل توجه اینکه: تا پایان سال ۱۴۰۲، مزایای رفاهای و انگیزشی، مطابق با بخشنامه نحوه استرداد اضافه پرداختی مالیات حقوق کارگران مشمول مالیات نبوده و قابل استرداد است.